جبران كرد . در صورتى كه دشمن به تأمين اين نوع كمبودها قادر باشد ، خواهد توانست با تمام توان به مبارزه ادامه دهد . در غير اين صورت ، توان وى به تدريج كاسته خواهد شد . - خطوط مواصلاتى : كمبود راه‌هاى پشتيبانى از مهم‌ترين نقاط ضعف دشمن است ؛ زيرا پشتيبانى نيروها خصوصا با استعداد زياد با مشكلات بسيار مواجه مىشود . همچنين فرماندهى نيروى مقابل مىتواند به آسانى آن را به‌وسيلهء آتش كنترل كند و امكان استفاده از آن را به حدّاقل برساند . حضرت امير عليه السلام در جنگ صفين ، درصدد قطع خطوط مواصلاتى دشمن برآمد بدين منظور ، گروهى را به سوى دشمن هدايت كرد . « 1 » - مسافت زياد : مسافت زياد نيز ، مشكلى در امر پشتيبانى است ، هر چند امروزه يگان‌هاى پشتيبانى كننده به‌گونه‌اى سازماندهى مىشوند كه بتوانند پاسخ‌گوى نياز منطقه باشند . مسلمانان در بيشتر غزوات صدر اسلام به علت دورى راه و اين‌كه به‌صورت خودكفا حركت مىكردند ، قادر به استمرار پشتيبانى نيروهاى خود نبودند . از اين رو مدّت محدودى را مىتوانستند در جنگ باشند . ولى در مواردى كه راه پشتيبانى كوتاه بود ، مانند غزوهء بنىقريظه ، خندق و احد اين مشكل وجود نداشت . از عللى كه باعث شد حضرت امير عليه السلام « كوفه » را مركز حكومت خويش قرار دهد ، همين نكته بود . حضرت قبل از فتنهء ناكثين ( برپا كنندگان جنگ جمل ) درصدد تهيّهء نيرو و امكانات براى مبارزه با معاويه بود ولى « جنگ جمل » اين امر را به تأخير انداخت و فرصت مناسبى براى معاويه فراهم شد تا درصدد تحكيم موقعيت خويش برآيد و نيرو و

--> ( 1 ) - ر . ك . وقعةالصّفين ، ص 410 .